AAA
home

VIPproject

VIPnieuws

VIPevents

VIPonderzoek

VIPCity

VIPevents | VIPaftrap | VIPfilm | VIPboekje | VIPdebat | Vipdocu
VIPcontactVIPpartners

Mentaal gezond aan het werk

VIP geeft aftrap Europese campagne ‘Work in tune with life’

Op donderdag 21 januari debatteerden in Nieuwspoort in Den Haag, zo’n 120 mensen over mentale gezondheid op het werk. Het debat was een VIP-initiatief (van TNO en OHRA). Deze prikkelende namiddag met prikkelende, diepzinnige, beschouwende en humoristische discussies vormde de aftrap voor de Europese campagne 'Work in tune with life'. Een impressie van een zinderende meeting.

“Zwaar is niet alleen fysiek inspannend. Geestelijk zwaar is ook zwaar”




Rob Gründeman, senior onderzoeker TNO Kwaliteit van Leven, beet het spits af: “TNO vertegenwoordigt Nederland in het European Network for Workplace Health Promotion. Het netwerk is een bundeling van kennisinstituten en heeft tot doel kennis en bewustwording te verhogen rond werkgerelateerde gezondheidsissues. Dit jaar staat in het teken van ‘mentale gezondheid’. En dat is hard nodig. Denk maar aan de AOW-discussies, het politieke debat rond langer doorwerken en daarmee samenhangend de vraag: wat zijn zware beroepen? Zwaar is niet alleen fysiek inspannend. Geestelijk zwaar is ook zwaar: werkdruk, emotioneel belastend werk, intimidatie en agressie op het werk. Kortom: alles wat de Arbowet Psychosociale Arbeidsbelasting (PSA) noemt. Aandacht voor dit thema is essentieel. Door de toenemende werkdruk groeit het risico op verzuim door geestelijke gezondheidsklachten. Hoe kunnen we dat het beste voorkomen? En wie is er verantwoordelijk voor de geestelijke gezondheid op het werk? De vloer is open voor jullie vragen en antwoorden.”

“Realisme en zelfkennis zijn voorwaarden voor psychische gezondheid”



Socioloog Paul Schnabel is directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau. Sinds jaren staat hij hoog op de Volkskrantranglijst van invloedrijkste personen in Nederland. Met luid applaus wordt hij begroet. “Zo’n welkom is goed voor mijn mentale gezondheid kan ik u verzekeren.” In een vroeger leven was hij ondermeer hoofd onderzoek van het Trimbos-instituut, dat zich bezighoudt met psychiatrie en psychotherapie. Kortom: een man met een onderbouwde en terzake doende mening over veel, ook over mentale gezondheid op het werk. Direct bij de aftrap rekent hij al af met het woord ‘mentaal’ dat hij een anglicisme vindt. Geestelijke of psychische gezondheid op het werk, daarover wil hij het hebben. “Dat betekent niet perse dat het werk leuk of spannend moet zijn. Werk draagt bij aan geestelijke gezondheid als het zinvol is, als degenen voor wie je het doet, waarderen dat en wat je doet. Het draait om ‘je op je plek voelen en in balans zijn’. Oftewel: kan ik het werk aan en word ik gewaardeerd?
Realisme en zelfkennis zijn voorwaarden voor het zoeken, vinden en scheppen van een goede werkomgeving. Niet iedereen met een goede motivatie kan het werk ook aan. Hoeveel leerkrachten en docenten zijn er niet overspannen? Grote motivatie kan ook leiden tot grote teleurstelling.
De taak van de werkgever en de leidinggevende is het scheppen van een goede werksfeer, waarin medewerkers zich gewaardeerd voelen. En dat is geen makkelijke taak. Ook collega’s hebben invloed op elkaars werkgeluk. Je kunt makkelijk een hel voor elkaar creëren door te intimideren, te pesten of te discrimineren. En wat kan de overheid doen aan het geestelijke welbevinden op het werk? Laat de overheid daar maar niet teveel aan doen. Soms geeft wetgeving juist de verkeerde prikkel voor gezond werken. Met de wet WAJONG is het aantal arbeidsongeschikte jongeren gestegen en ik heb ook geen goed gevoel bij het WAO-debat.” Kortom: werknemers ken uzelve, werkgevers ken uw werknemers, collega’s ken elkaar en maak de ander aangenaam.  


“Veel bedrijven willen wel wat doen, maar weten niet waar te beginnen”




Hanneke Jukema is van huis uit juriste. Ze is directielid van OHRA, onderdeel van de Delta Lloyd Groep, de financier van VIP. Ze opent haar bijdrage met een vraag: “Waarom is het belangrijk dat mensen mentaal gezond zijn? En wat is de rol van een zorgverzekeraar daarin?“ Jukema deinst er niet voor terug om ook maar direct het antwoord te geven: “Voorkomen loont meer dan genezen. OHRA wil een verzekeraar van gezondheid zijn, niet alleen van ziekte. Om die reden verdiepen we ons steeds meer in preventie, ook op het gebied van mentale gezondheid op het werk. We faciliteren de afgelopen jaren dan ook veel projecten en initiatieven ter bevordering van gezondheid: van heel praktisch, zoals bewegingsprogramma’s voor allochtone vrouwen in Den Haag, tot meer fundamenteel, zoals het onderzoeksprogramma Vitaal In Praktijk. Op die manier willen we bijdragen aan kennis, inzicht en maatschappelijk debat. Een tijd geleden kwamen we nogal in het nieuws met de prikkelende stelling dat bedrijfsfitness verplicht zou moeten worden. Dat heeft veel heftige reacties opgeleverd. Allereerst vind ik het goed dat het maatschappelijk debat over gezondheidsbevordering gevoerd wordt. Maar tegelijkertijd is het toch ook raar dat preventie van ziekte op zoveel weerstand stuit.
Uiteraard draait het om de vraag hoe ver overheid en bedrijven mogen ingrijpen in het privé-leven. Dat is helder en dat respecteer ik. Dat neemt niet weg dat we als OHRA actief zoeken naar haalbare en wenselijke interventies. Daarom financieren we het VIP-onderzoeksprogramma. Het moet bedrijven gefundeerde, en tegelijkertijd praktische, handvatten bieden voor – geestelijke en lichamelijke - gezondheidsbevordering. Want veel bedrijven willen wel wat doen, maar weten niet waar te beginnen, vragen zich af wat werkt en wat niet.
Kort samengevat: zonder aandeelhouderswaarde geen investeerders, zonder mensen geen bedrijven, zonder mentaal gezonde mensen geen gezonde bedrijven. Mentaal gezonde bedrijven weten heel goed de menselijke maat te bewaken. Tijd en aandacht nemen voor elkaar, daar draait het om. Drink eens samen een kop koffie.
Want tijd is misschien wel geld. Maar mensen en bedrijven zijn meer dan geld.”


“Als je niet van mensen houdt, word dan geen werkgever maar ZZP-er”



Als ervaren vakbondleider gaat Jaap Jongejan, voorzitter CNV Vakmensen, van start – na de weergaloze sprekers voor hem – met verwachtingsmanagement. “Ik schets u beelden, ik presenteer geen oplossingen.” Alras blijkt dat zijn verwachtingsmanagement niet nodig was en dat de beelden wel degelijk antwoorden bevatten. Antwoorden op zelf opgeworpen vragen over wat mentaal gezond is en hoe organisaties dat kunnen bewerkstelligen. “Allereerst is een organisatie een omgeving waar mensen werken. Als je naar de organisatieharkjes kijkt valt op dat de afdeling HRM altijd zit weggemoffeld. Is dat niet vreemd? Om gezondheidsbeleid écht diep in de organisatie geworteld te krijgen zou de afdeling personeelszaken – die ik zou omdopen tot ‘menselijk beleid’ - in de top van elke organisatie vertegenwoordigd moeten zijn.”
Jongejan werpt nog een vraag op: “Kunnen organisaties mensen ‘bestemming’ geven, een zinvolle invulling van hun bestaan bieden? De afgelopen decennia is alle lummeltijd weggeorganiseerd. De economische werkelijkheid is de maatstaf geworden. Dat is niet goed voor de mentale gezondheid en dus niet goed voor bedrijven en uiteindelijk ook niet voor de economie. Het draait om de menselijke maat op de werkvloer. Mensen zijn veel weerbaarder als werk en privé in balans zijn. Werkgevers moeten hun mensvisie ontwikkelen. Het draait niet alleen om diensten en producten, maar ook om het creëren van menswaarde. Ga met je werknemers om als mensen. Hou van ze. Als je niet van mensen houdt, word dan geen werkgever maar ZZP-er. Dat betekent niet dat je altijd aardig moet zijn, werknemers hebben ook behoefte aan een krachtige leidinggevende die duidelijke lijnen schetst. Tot slot: bedrijven leggen hun prioriteiten vaak wat scheef: waarom volop investeren in een 25-jarige en niet in een 50-jarige medewerker? De eerste is binnen vijf jaar vertrokken, de tweede moet nog vijftien (of zeventien) jaar mee.”



Lagerhuisdebat
Na de pauze, met volle maag, legt Gijs Weenink, van de Debatacademie, uit waarom de stoelen in twee blokken tegenover elkaar staan opgesteld. “We gaan een Lagerhuisdebat houden. We doen alsof we het Britse Parlement zijn. Er worden stellingen gepresenteerd. Door aan de ene of de andere kant van de zaal te gaan zitten, maak je kenbaar of je het eens of oneens bent met de stelling. Door te gaan staan, vraag je spreektijd en kun je je motivatie kenbaar maken. Degene die dat het meest overtuigend doet, wordt benoemd tot de Beste Debater.”

Stelling: “Nederlandse managers zouden meer soft skills moeten ontwikkelen”



Roland Blonk (programmaleider TNO Kwaliteit van Leven en bijzonder hoogleraar Arbeidsparticipatie en psychische klachten, Universiteit Utrecht) leidde de stelling prikkelend in met zijn visie dat managers eigenlijk louter zouden moeten koersen op evidence based methoden en aanpakken. Dat geldt zowel voor de inhoudelijk als voor de mensgedreven manager. “Managen is een vak, je moet als manager weten wat je doet, waarom je dat doet en wat dat kan opleveren. Daarbij moet je de menselijke maat, hoe mensen met elkaar om gaan, niet uit het oog verliezen.”

Eens: 90%    
Oneens: 10%

Stelling: “Investeren in mentale gezondheid levert meer op dan investeren in fysieke gezondheid”



Rifka Weehuizen (econoom, onderzoeker, European Science Foundation, Straatsburg) betoogt dat we tegenwoordig vooral hoofdarbeid verrichten. In onze informatiemaatschappij belasten we onze grijze massa voortdurend. Dat trekt een zware wissel op het mentale vermogen. Er zijn dan ook enorm veel werknemers met psychische problemen, terwijl dat niet herkend of erkend wordt. Er zijn veel onbenutte mogelijkheden in diagnose, opsporing en begeleiding. Vroege opsporing en behandeling van psychische kwalen kan Nederlandse bedrijven jaarlijks miljarden euro’s – door verzuim en verminderde productiviteit – besparen.

Eens: 70%
Oneens: 30%

Stelling: “Iedere werknemer is zelf verantwoordelijk voor zijn of haar werkdruk”



Arnold Bakker (hoogleraar Arbeids- en Organisatiepsychologie, Erasmus Universiteit): zet bondig uiteen dat bedrijven en organisaties (te) veel geld en energie pompen in het selecteren en aannemen van de juiste mensen. Helaas doen veel bedrijven dat niet op de juiste manier, namelijk met oude percepties en opvattingen. Wereld en werk zijn niet statisch, de in te zetten kwaliteiten zouden dat dus ook niet moeten zijn. Niet bij aanname en niet tijdens het dienstverband. Werknemers hoeven zich voor de optimale energieke match niet afhankelijk op te stellen van hun werkgever, zo stelt Bakker. “Werknemers neem het heft in eigen handen, organiseer en manage je eigen energiebronnen en -vreters! Organiseer je eigen balans.”

Eens: 60%
Oneens: 40%





“And the winner is……..”
De vakjury verkoos Marten van Til, directeur arbo- en milieudienst VU Medisch Centrum, tot de Beste Debater. Die nominatie sleepte hij met name in de wacht met zijn mooie betoog over de voorbeeldfunctie van leiders: “Als kleine protestantse jongen in het hoge Noorden ontdekte ik dat de dominee niet alles praktiseert wat hij predikt. En dat hoeft ook niet. De wegwijzer hoeft zelf niet op reis te gaan naar de aangegeven bestemming. Voorbeeldgedrag van de manager is wel belangrijk, maar je moet ook niet te perfect zijn. Je moet mensen ook de ruimte geven om te doen waar ze goed in zijn. Een te perfect voorbeeld werkt dan juist verstikkend.” Met deze troostende woorden, en na een opkikkende borrel, toog ieder mentaal gezond huiswaarts. Vasthouden dat gevoel!



download werknemers brochure
download werkgevers brochure